Pieczenie języka, świąd podniebienia czy lekki obrzęk warg po zjedzeniu surowego jabłka, marchwi lub orzechów to objawy, które często dotykają osoby cierpiące na katar sienny. Zjawisko to nazywane jest zespołem alergii jamy ustnej (OAS) i wynika z bezpośredniej korelacji między pyłkami roślin a spożywaną żywnością. Poniżej znajduje się analiza tego mechanizmu w oparciu o współczesne badania kliniczne.
Czym jest reakcja krzyżowa? Mechanizm molekularny
Alergia krzyżowa nie jest klasyczną alergią pokarmową. Wynika ona z uderzającego podobieństwa w budowie białek różnych gatunków roślin. Układ odpornościowy, który jest już uwrażliwiony na konkretne pyłki, „myli” je z niemal identycznymi strukturami białkowymi obecnymi w owocach lub warzywach.
Badania wskazują, że kluczową rolę odgrywają tu tzw. białka PR-10 (np. Bet v 1 występujące w brzozie). Jeśli organizm rozpoznaje to białko jako zagrożenie w powietrzu, zareaguje na nie również wtedy, gdy trafi ono do jamy ustnej wraz z pokarmem.
Najczęstsze powiązania: Co z czym reaguje?
Dzięki badaniom immunochemicznym i molekularnym (dostępnym w bazie PubMed), udało się precyzyjnie sklasyfikować najczęstsze pary alergenów krzyżowych:
- Pyłek brzozy: reaguje z jabłkami, gruszkami, brzoskwiniami, marchwią, selerem oraz orzechami laskowymi.
- Pyłek traw: wykazuje powiązania z pomidorami, melonami, pomarańczami oraz orzeszkami ziemnymi.
- Pyłek bylicy: często krzyżuje się z selerem, marchwią oraz niektórymi przyprawami (np. kolendrą czy koperkiem).
- Lateks: może dawać reakcje po spożyciu bananów, awokado lub kiwi (zespół lateksowo-owocowy).
Wpływ temperatury na alergeny. Dlaczego gotowane nie uczula?
Istotnym odkryciem opisywanym w literaturze medycznej jest fakt, że większość białek odpowiedzialnych za reakcje krzyżowe jest termolabilna. Oznacza to, że ulegają one nieodwracalnej denaturacji (rozpadowi struktury) pod wpływem wysokiej temperatury.
W praktyce oznacza to, że osoba, u której surowe jabłko wywołuje silny świąd, zazwyczaj bez żadnych objawów może spożywać jabłka pieczone, gotowane lub pasteryzowane soki. Wysoka temperatura zmienia kształt białka na tyle, że przeciwciała IgE przestają je rozpoznawać.
Diagnostyka i postępowanie
Współczesna diagnostyka alergii krzyżowej opiera się coraz częściej na diagnostyce komponentowej (molekularnej). Pozwala ona określić, czy pacjent reaguje na konkretne białko (np. Bet v 1), co ułatwia przewidzenie potencjalnych reakcji pokarmowych.
Większość reakcji typu OAS ogranicza się do jamy ustnej i mija samoistnie po kilkunastu minutach, jednak kluczowa jest świadomość istnienia tych powiązań, aby unikać niepotrzebnego stresu oraz potrafić dopasować sposób przygotowania posiłków do własnych potrzeb (np. blanszowanie warzyw zamiast jedzenia ich na surowo w sezonie pylenia).
Bibliografia
- Hoffmann-Sommergruber K. Plant allergens and derivatives as food additives. International Archives of Allergy and Immunology. 2010.
- Gocki, J., Kołodziejczyk, J., Przybyszewski, M., Bartuzi, Z. (2012). Nadwrażliwość pokarmowa u chorych na pyłkowicę (Food hypersensitivity in patients with pollen allergy). Postępy Dermatologii i Alergologii, 29(4), 282–289.
- Antico, A., Zoccatelli, G., Marcotulli, C., Curioni, A. (2003). Oral allergy syndrome to fig. International Archives of Allergy and Immunology, 131(2), 138–142.